Khi nói về nhựa, chúng ta thường nghĩ đến hình ảnh chai lọ trôi nổi trên đại dương. Nhưng vấn đề bắt đầu sớm hơn thế rất nhiều. Ô nhiễm từ sản xuất nhựa là một cuộc khủng hoảng thầm lặng, gây hại cho hành tinh ngay từ những công đoạn đầu tiên của vòng đời sản phẩm.
Sản xuất nhựa gây ô nhiễm từ đầu nguồn như thế nào?
Cuộc khủng hoảng ô nhiễm từ sản xuất nhựa không bắt nguồn từ nhà máy, mà từ các mỏ dầu và khí đốt. Hơn 99% nhựa được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch.
- Khai thác và vận chuyển: Quá trình khoan, khai thác và vận chuyển dầu mỏ, khí đốt để làm nguyên liệu sản xuất nhựa giải phóng một lượng lớn khí methane (một khí nhà kính cực mạnh) và các chất ô nhiễm không khí khác. Các sự cố tràn dầu trong quá trình vận chuyển cũng gây ra thảm họa ô nhiễm nước.
- Hạt vi nhựa sơ cấp (Nurdles): Nguyên liệu thô để sản xuất nhựa là các hạt nhỏ gọi là "nurdles". Do kích thước nhỏ, hàng nghìn tỷ hạt này bị rò rỉ ra môi trường mỗi năm trong quá trình vận chuyển và sản xuất. Chúng là một nguồn vi nhựa trực tiếp, bị các sinh vật biển nhầm là thức ăn và đi vào chuỗi thức ăn ngay từ đầu nguồn.
Quá trình sản xuất nhựa từ dầu mỏ phát thải những gì?
Sau khi có nguyên liệu thô, các nhà máy sẽ biến chúng thành nhựa thông qua các quy trình tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải cao.
| Giai đoạn | Hoạt động | Chất phát thải chính |
| Cracking | Dùng nhiệt độ và áp suất cực cao để "bẻ gãy" các phân tử hydrocarbon lớn thành các phân tử nhỏ hơn (monomer) như ethylene và propylene. | - Lượng lớn khí Carbon Dioxide (CO_2) do đốt nhiên liệu.- Ethane, Methane. |
| Polymer hóa | Kết nối các monomer lại với nhau để tạo thành các chuỗi polymer dài – chính là nhựa. | - Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) - Benzene, Toluene (các chất độc hại, có thể gây ung thư). - Nước thải công nghiệp chứa hóa chất và kim loại nặng. |
Các nhà máy sản xuất nhựa thường tập trung ở các khu công nghiệp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí, nguồn nước và sức khỏe của các cộng đồng dân cư xung quanh.
>>> Bổ sung thêm kiến thức: Cuộc khủng hoảng rác thải nhựa trên toàn cầu
Tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời của nhựa
Ô nhiễm từ sản xuất nhựa chỉ là chương đầu tiên trong một câu chuyện buồn về tác động môi trường. Vòng đời của một sản phẩm nhựa điển hình là một con đường thẳng gây hại ở mọi giai đoạn:
- Khai thác nguyên liệu: Gây ô nhiễm không khí, nước và phá hủy hệ sinh thái.
- Sản xuất và chế tạo: Tiêu tốn năng lượng, phát thải khí nhà kính và các hóa chất độc hại.
- Sử dụng: Giai đoạn này ít gây ô nhiễm trực tiếp, nhưng có thể rò rỉ các chất phụ gia độc hại từ nhựa vào thực phẩm.
- Quản lý sau sử dụng: Đây là giai đoạn quen thuộc nhất. Sản phẩm nhựa trở thành rác thải nhựa, gây ô nhiễm đất, sông ngòi, đại dương và không khí (khi bị đốt). Chúng tồn tại hàng trăm năm và phân rã thành vi nhựa.
>>> Nắm rõ thêm: 5 cách đơn giản giúp bạn giảm thiểu vi nhựa trong cuộc sống.
Để giải quyết triệt để vấn đề, chúng ta cần các công nghệ xanh và một nền kinh tế tuần hoàn, nơi nhựa được tái sử dụng và tái chế thay vì sản xuất mới.
Ô nhiễm từ sản xuất nhựa cho thấy rằng vấn đề không chỉ nằm ở ngọn (rác thải). Giải pháp thực sự cho một tương lai bền vững đòi hỏi chúng ta phải cắt giảm sản lượng nhựa ngay từ nguồn, yêu cầu sự minh bạch và trách nhiệm từ ngành công nghiệp.
>>> Cùng tìm hiểu: Phân loại chất thải sinh hoạt đúng cách: Hướng dẫn chi tiết.