Cánh đồng lúa xanh mướt hay đàn gia súc gặm cỏ - ít ai ngờ đây lại là nguồn phát thải nông nghiệp đáng kể, góp phần vào biến đổi khí hậu. Hãy cùng tìm hiểu về "thủ phạm" ẩn mình này và khám phá các giải pháp canh tác thông minh cho một tương lai xanh hơn.
Phát thải nông nghiệp là gì? Nguồn khí thải từ sản xuất nông
Phát thải nông nghiệp là toàn bộ lượng khí nhà kính được giải phóng vào khí quyển từ các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, và quản lý đất đai.
Nếu coi Trái Đất là một ngôi nhà, thì phát thải nông nghiệp giống như khí thoát ra từ "nhà bếp" và "khu vườn" quy mô lớn, góp phần làm ngôi nhà chung của chúng ta nóng lên.
Không giống như khí CO2 từ nhà máy hay xe cộ, các "thủ phạm" chính trong nông nghiệp thường là những khí ít được biết đến hơn nhưng lại có sức tàn phá lớn.
| Nguồn phát thải | Loại khí nhà kính chính | Mô tả hoạt động |
| Chăn nuôi gia súc | Mê-tan (CH4) | Chủ yếu từ quá trình tiêu hóa của động vật nhai lại như trâu, bò ("ợ hơi") và từ quá trình phân hủy phân chuồng. |
| Canh tác lúa nước | Mê-tan (CH4) | Các vi sinh vật hoạt động trong môi trường yếm khí của ruộng lúa ngập nước sẽ tạo ra một lượng lớn khí mê-tan. |
| Sử dụng phân bón | Dinitơ oxit (N2O) | Khi bón phân đạm (nitơ), vi khuẩn trong đất sẽ chuyển hóa một phần thành N2O, một loại khí nhà kính mạnh gấp gần 300 lần CO2. |
| Quản lý đất đai | Carbon Dioxide (CO2) | Việc cày xới đất làm giải phóng lượng carbon hữu cơ được lưu trữ. Đốt rơm rạ và các phụ phẩm sau thu hoạch cũng thải ra CO2. |
Tác động của phát thải nông nghiệp đến môi trường khí hậu
Tác động của phát thải nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc làm Trái Đất nóng lên. Nó còn gây ra một loạt hệ lụy tiêu cực đến chính môi trường sản xuất và hệ sinh thái học tự nhiên, tạo ra một vòng luẩn quẩn đầy nguy hại.
Tác động trực tiếp đến biến đổi khí hậu
Dù tổng lượng phát thải có thể không lớn bằng ngành công nghiệp, nhưng các khí nhà kính từ nông nghiệp lại có "sức mạnh" vượt trội.
Khí Mê-tan (CH4) có khả năng giữ nhiệt cao hơn CO2 khoảng 28 lần, và Dinitơ oxit (N2O) cao hơn tới 265 lần trong vòng 100 năm.
Điều này góp phần đáng kể vào hiệu ứng nhà kính, gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, bão lũ, vốn trực tiếp gây hại ngược trở lại cho ngành nông nghiệp.
Các tác động môi trường khác
- Ô nhiễm nước: Dư lượng phân bón và hóa chất nông nghiệp không được cây trồng hấp thụ hết sẽ bị rửa trôi xuống sông, hồ. Điều này gây ra hiện tượng phú dưỡng (tảo nở hoa hàng loạt), làm cạn kiệt oxy trong nước và hủy diệt các loài thủy sinh.
- Ô nhiễm đất: Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu trong thời gian dài sẽ phá vỡ cấu trúc đất, tiêu diệt các vi sinh vật có lợi, khiến đất bị chai cứng, bạc màu và tích tụ chất độc, dẫn đến tình trạng ô nhiễm đất nghiêm trọng.
- Mất đa dạng sinh học: Việc phá rừng để lấy đất canh tác và sử dụng hóa chất tràn lan đã thu hẹp môi trường sống tự nhiên và đe dọa sự tồn tại của nhiều loài động, thực vật hoang dã.
>>> Cùng tìm hiểu: Tìm hiểu các phương pháp bảo vệ thực vật khỏi sâu bệnh hại.
Giải pháp canh tác bền vững giảm phát thải trong nông nghiệp
Để giải quyết thách thức về phát thải nông nghiệp, câu trả lời nằm ở việc chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp bền vững.
Mục tiêu của mô hình này là tạo ra một hệ thống vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa hài hòa và thân thiện với môi trường.
Đây không phải là những ý tưởng xa vời, mà là các kỹ thuật và công nghệ xanh đang được áp dụng hiệu quả:
Đối với trồng trọt
- Canh tác lúa cải tiến (SRI): Áp dụng kỹ thuật "ướt khô xen kẽ" thay vì để ruộng ngập nước liên tục. Việc này không chỉ tiết kiệm nước mà còn giảm tới 50% lượng khí mê-tan phát thải.
- Nông nghiệp tuần hoàn: Tận dụng các phụ phẩm như rơm rạ, trấu để làm phân compost hoặc che phủ đất, thay thế phân bón hóa học và trả lại dinh dưỡng cho đất.
- Nông nghiệp chính xác: Sử dụng công nghệ như drone, cảm biến để bón phân và tưới nước "đúng lúc, đúng chỗ, đúng liều lượng", giúp tối ưu hiệu quả và giảm thiểu lượng N2O thất thoát.
Đối với chăn nuôi
- Cải thiện thức ăn: Nghiên cứu cho thấy việc bổ sung một số loại rong biển hoặc phụ gia vào thức ăn cho gia súc có thể giảm đáng kể lượng khí mê-tan mà chúng thải ra qua đường tiêu hóa.
- Quản lý chất thải thông minh: Xây dựng các hầm biogas để xử lý phân chuồng. Hệ thống này vừa giúp thu giữ khí mê-tan để làm năng lượng, vừa tạo ra phân bón hữu cơ chất lượng cao.
>>> Đọc để hiểu thêm: Tưới tiêu thông minh: Tiết kiệm nước cho nền nông nghiệp 4.0.
Phát thải nông nghiệp là một thách thức lớn, nhưng không phải không có lời giải. Bằng cách chuyển đổi sang nông nghiệp bền vững và ứng dụng công nghệ, chúng ta có thể biến ngành nông nghiệp thành một phần của giải pháp cho biến đổi khí hậu.
>>> Bổ sung thêm kiến thức: Bảo vệ đất: Ngăn chặn sa mạc hóa từ chính mảnh vườn của bạn.