Có một thế giới ô nhiễm vô hình đang tồn tại trong không khí ta thở, nước ta uống, và cả thức ăn ta nạp vào hàng ngày. Đó là thế giới của vi nhựa. Hãy khám phá sự thật đáng kinh ngạc về những hạt siêu nhỏ này và tại sao bạn cần phải quan tâm ngay hôm nay.

Vi nhựa là gì?  

Vi nhựa (microplastics) là thuật ngữ dùng để chỉ những mảnh nhựa có kích thước cực nhỏ, thường được định nghĩa là nhỏ hơn 5 milimét - tức là chỉ tương đương một hạt vừng hoặc thậm chí nhỏ hơn rất nhiều, mắt thường không thể nhìn thấy. 

Chúng không phải là một loại nhựa cụ thể, mà là "trạng thái" thu nhỏ của mọi loại nhựa. Vậy những kẻ xâm lược tí hon này đến từ đâu? Các nhà sinh thái học chia chúng thành hai nguồn chính:

• Vi nhựa sơ cấp: Đây là những hạt được sản xuất với kích thước vốn đã nhỏ để phục vụ một mục đích cụ thể.
• Ví dụ điển hình: Các hạt microbead trong sữa rửa mặt, kem đánh răng; sợi tổng hợp từ quần áo (polyester, nylon) bị bong ra khi giặt; hay các hạt nhựa dùng trong công nghiệp.
• Vi nhựa thứ cấp: Đây là nguồn gốc của phần lớn vi nhựa trong môi trường. Chúng được sinh ra khi các vật dụng nhựa lớn hơn bị phân rã.
• Ví dụ điển hình: Một chai nước, túi nilon, hay ngư cụ bị vứt bỏ sẽ bị ánh nắng mặt trời, sóng biển và gió làm cho giòn, vỡ vụn thành hàng triệu mảnh nhỏ.

Từ đỉnh Everest cao nhất đến rãnh Mariana sâu nhất, từ mưa rơi trên thành phố đến băng tuyết ở Bắc Cực, các nhà khoa học đã tìm thấy vi nhựa ở khắp mọi nơi.

Sự tồn tại dai dẳng và khả năng phân tán rộng khắp của chúng đã biến chúng thành một vấn đề ô nhiễm toàn cầu.

>>> Cập nhật thêm thông tin: Cuộc khủng hoảng rác thải nhựa trên toàn cầu

Vi nhựa xâm nhập vào cơ thể con người như thế nào?

Vì kích thước siêu nhỏ và sự hiện diện rộng khắp, vi nhựa có nhiều con đường để đi vào cơ thể chúng ta một cách âm thầm.

Hãy tưởng tượng chúng như một loại "bụi" siêu bền, có thể len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống.

Các con đường xâm nhập chính bao gồm:

1. Qua đường ăn uống (Nuốt phải): Đây là con đường phổ biến nhất.
• Hải sản: Các sinh vật trong hệ sinh thái biển như cá, tôm, và đặc biệt là các loài hai mảnh vỏ (sò, hến) lọc nước để ăn nên vô tình nuốt phải vi nhựa. Khi chúng ta ăn những loại hải sản này, chúng ta cũng nạp luôn cả nhựa vào người.
• Thực phẩm và đồ uống khác: Vi nhựa đã được tìm thấy trong muối biển, mật ong, bia và đặc biệt là nước uống đóng chai. Quá trình đóng gói và chính nắp chai nhựa cũng có thể là nguồn phát tán.
2. Qua đường hô hấp (Hít phải): Không khí chúng ta thở cũng chứa đầy vi nhựa.
• Các hạt này đến từ sự mài mòn của lốp xe trên đường, sợi từ thảm, quần áo, và bụi trong nhà. Khi chúng ta hít thở, những hạt này có thể đi sâu vào phổi.
3. Qua da (Tiếp xúc): Mặc dù được cho là ít phổ biến hơn, một số loại mỹ phẩm chứa hạt vi nhựa có thể là nguồn tiếp xúc qua da, dù khả năng hấp thụ sâu vào cơ thể vẫn đang được nghiên cứu.

>>> Tìm hiểu chi tiết: Mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia

Khoa học đang nghiên cứu tác động của vi nhựa ra sao?

Đây là câu hỏi trị giá hàng triệu đô la mà các nhà khoa học trên khắp thế giới đang nỗ lực tìm câu trả lời.

Hiện tại, nghiên cứu về tác động trực tiếp của vi nhựa lên sức khỏe con người là một lĩnh vực khá mới và chưa có kết luận cuối cùng. Tuy nhiên, các giả thuyết và bằng chứng ban đầu đang chỉ ra những rủi ro tiềm tàng đáng lo ngại.

Các hướng nghiên cứu chính tập trung vào:

• Tổn thương vật lý: Các hạt vi nhựa, dù nhỏ, vẫn có thể có cạnh sắc. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy chúng có khả năng gây ra viêm và tổn thương tế bào ở cấp độ vi mô khi tiếp xúc với các mô trong cơ thể.
• "Xe buýt" vận chuyển chất độc: Đây là mối nguy lớn nhất. Vi nhựa hoạt động như một miếng bọt biển nhỏ, có khả năng hút và tích tụ các chất ô nhiễm độc hại khác có trong môi trường (như thuốc trừ sâu, kim loại nặng) lên bề mặt của chúng. Khi chúng ta ăn phải, những hạt nhựa này có thể "thả" các chất độc đó vào cơ thể.
• Rò rỉ phụ gia hóa học: Bản thân nhựa được tạo thành từ các hóa chất và thường chứa các chất phụ gia (như BPA, Phthalates) để tạo độ mềm dẻo hoặc màu sắc. Có lo ngại rằng các hóa chất này có thể rò rỉ ra khỏi hạt vi nhựa sau khi vào cơ thể, gây rối loạn nội tiết tố và các vấn đề sức khỏe khác.

Hiểu về vi nhựa là bước đầu tiên để bảo vệ bản thân và hành tinh. Giảm tiêu thụ nhựa dùng một lần và ủng hộ việc tái chế nhựa hiệu quả là những hành động thiết thực. Tương lai của sức khỏe chúng ta và hệ sinh thái biển phụ thuộc vào lựa chọn hôm nay.

>>> Mở rộng kiến thức: Trạng thái Carbon neutral hay trung hòa carbon