Cơn ngáp dài vào cuối ngày là một tín hiệu quen thuộc mà ai cũng từng trải qua. Nhưng bạn có bao giờ thắc mắc chính xác điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể khiến chúng ta không thể cưỡng lại cơn buồn ngủ không?
Hormone Melatonin điều khiển đồng hồ sinh học
Bên trong não bộ của chúng ta có một chiếc đồng hồ sinh học hoạt động theo chu kỳ khoảng 24 giờ, gọi là nhịp sinh học. "Người điều khiển" chính của chiếc đồng hồ này là hormone melatonin.
Melatonin được mệnh danh là "hormone của bóng tối" vì nó được tuyến tùng sản xuất và giải phóng vào máu khi môi trường xung quanh thiếu ánh sáng.
- Khi trời tối: Nồng độ melatonin tăng cao, nó hoạt động như một tín hiệu gửi đến khắp cơ thể, thông báo rằng đã đến lúc cần nghỉ ngơi, làm giảm nhiệt độ cơ thể và gây ra cảm giác buồn ngủ.
- Khi trời sáng: Ánh sáng mặt trời (đặc biệt là ánh sáng xanh) ức chế sản xuất melatonin, hoạt động như một chiếc đồng hồ báo thức tự nhiên, giúp chúng ta tỉnh táo.
Đây là lý do vì sao việc tiếp xúc với ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại, máy tính vào ban đêm có thể phá vỡ chu kỳ giấc ngủ tự nhiên của bạn.
Chất hóa học gây "áp lực" buộc chúng ta phải ngủ
Nếu melatonin là chiếc đồng hồ cho biết khi nào nên ngủ, thì adenosine là cơ chế cho biết cơ thể cần ngủ đến mức nào. Adenosine là một sản phẩm phụ được tạo ra từ quá trình tiêu thụ năng lượng của các tế bào thần kinh.
Hãy tưởng tượng adenosine giống như một chiếc đồng hồ cát của giấc ngủ:
- Khi bạn thức dậy: Chiếc đồng hồ cát này gần như trống rỗng.
- Suốt cả ngày: Càng thức lâu và hoạt động trí óc càng nhiều, "cát" adenosine càng tích tụ đầy lên trong não.
- Khi bạn buồn ngủ: Lượng adenosine tích tụ tạo ra một "áp lực giấc ngủ" ngày càng lớn, làm chậm hoạt động của hệ thần kinh và khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, lơ mơ.
Khi chúng ta ngủ, não bộ sẽ làm công việc "dọn dẹp", loại bỏ adenosine. Đó là lý do vì sao sau một giấc ngủ ngon, bạn cảm thấy sảng khoái và tỉnh táo, sẵn sàng bắt đầu một ngày mới với chiếc đồng hồ cát đã được "lật ngược".
>>> Đừng bỏ lỡ: Pin năng lượng của cơ thể cạn kiệt như thế nào khi chúng ta cảm thấy mệt?
Các giai đoạn của giấc ngủ trong đêm
Giấc ngủ không phải là một trạng thái "tắt nguồn" thụ động. Ngược lại, đó là một hành trình năng động mà não bộ và cơ thể trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn có một vai trò riêng. Sinh học cơ thể chia giấc ngủ thành hai loại chính:
| Loại giấc ngủ | Giai đoạn | Vai trò chính |
| NREM (Non-Rapid Eye Movement) | Giấc ngủ nông (N1, N2) | Giai đoạn chuyển tiếp, cơ thể dần thư giãn, nhịp tim và nhịp thở chậm lại. |
| Giấc ngủ sâu (N3) | Quan trọng nhất để phục hồi thể chất, sửa chữa các mô, tăng trưởng và củng cố hệ miễn dịch. | |
| REM (Rapid Eye Movement) | Giấc ngủ mơ | Mắt chuyển động nhanh, não hoạt động tích cực. Giai đoạn này rất quan trọng để củng cố trí nhớ, xử lý cảm xúc và học hỏi. |
Một đêm, chúng ta thường trải qua 4-5 chu kỳ ngủ, mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 phút và lặp lại các giai đoạn này.
>>> Bài viết liên quan: Cuộc xâm lược của virus: Tìm hiểu lý do vì sao chúng ta lại bị cảm lạnh
Như vậy, câu trả lời cho vì sao chúng ta bị buồn ngủ là sự kết hợp hoàn hảo giữa nhịp điệu của hormone melatonin và áp lực từ adenosine tích tụ. Giấc ngủ không phải là sự lãng phí thời gian, mà là một quá trình thiết yếu để phục hồi và tái tạo năng lượng. Hãy lắng nghe tín hiệu của cơ thể và ưu tiên cho giấc ngủ để có một sức khỏe tốt nhất.
>>> Đừng bỏ lỡ: Báo động nhầm của hệ miễn dịch: Giải mã vì sao chúng ta lại bị dị ứng