Mỗi khi thưởng thức một món ăn ngon, bạn có cảm nhận được vị ngọt của kem, vị chua của chanh hay vị mặn của khoai tây chiên không? Cảm giác quen thuộc này thực chất là một quá trình sinh học cơ thể cực kỳ phức tạp và tinh vi. Hãy cùng giải mã vì sao chúng ta nếm được vị và khám phá thế giới kỳ diệu của hệ vị giác nhé!
Các nụ vị giác phân biệt 5 vị cơ bản ra sao?
Cơ quan chính của vị giác chính là chiếc lưỡi, với bề mặt được bao phủ bởi hàng ngàn nhú nhỏ li ti mà bạn có thể nhìn thấy. Bên trong các nhú này là những "người hùng thầm lặng" mang tên gai vị giác (hay nụ vị giác). Mỗi người trưởng thành có từ 2.000 đến 8.000 nụ vị giác.
Mỗi nụ vị giác chứa khoảng 50-100 tế bào thụ cảm chuyên biệt, hoạt động như những chiếc "ổ khóa".
Khi các phân tử hóa học trong thức ăn (chìa khóa) hòa tan trong nước bọt và khớp với ổ khóa tương ứng, một tín hiệu sẽ được kích hoạt. Hệ vị giác của chúng ta có thể nhận biết 5 vị cơ bản:
- Ngọt: Nhận biết đường và một số chất khác.
- Chua: Nhận biết các axit.
- Mặn: Nhận biết các ion muối, chủ yếu là natri.
- Đắng: Nhận biết một loạt các hợp chất phức tạp, thường là alcaloid.
- Umami (Vị ngọt thịt): Nhận biết glutamate, có nhiều trong thịt, cà chua và bột ngọt.
Tín hiệu vị giác được gửi lên não như thế nào?
Chiếc lưỡi và các gai vị giác chỉ là trạm tiếp nhận thông tin ban đầu. "Trung tâm chỉ huy" thực sự quyết định vị mà bạn cảm nhận được chính là não bộ.
Khi một tế bào thụ cảm được kích hoạt, nó sẽ tạo ra một tín hiệu điện hóa. Tín hiệu này giống như một tin nhắn được mã hóa, di chuyển dọc theo các dây thần kinh vị giác.
Hành trình của tin nhắn này đi từ lưỡi, qua thân não và cuối cùng đến vỏ não vị giác – một khu vực chuyên biệt trong não. Tại đây, não bộ sẽ giải mã tin nhắn và "thông báo" cho bạn biết: "À, đây là vị ngọt!"
>>> Hiểu rõ hơn về: Thế giới vô hình của phân tử: Giải mã vì sao chúng ta có thể ngửi được mùi
Tại sao khứu giác lại quan trọng với vị giác?
Đây là một bí mật thú vị: thứ mà chúng ta thường gọi là "hương vị" thực chất là sự kết hợp của vị giác (taste) và khứu giác (smell). Vị giác chỉ cung cấp 5 vị cơ bản, còn khứu giác đóng góp hàng ngàn mùi hương phức tạp khác.
Hãy tưởng tượng vị giác là một bức tranh đen trắng, còn khứu giác là tất cả các màu sắc.
- Khi bạn nhai thức ăn, các phân tử mùi thơm sẽ được giải phóng.
- Những phân tử này không chỉ bay ra ngoài qua mũi mà còn đi ngược lên khoang mũi từ phía sau cổ họng.
- Não bộ sẽ tổng hợp thông tin từ lưỡi (ngọt, chua, mặn...) và thông tin từ mũi (thơm mùi dâu, mùi vani, mùi cà phê...) để tạo ra một cảm nhận hương vị hoàn chỉnh.
>>> Nắm rõ thêm: Mắt và não bộ giải mã ánh sáng: Bí mật vì sao chúng ta nhìn thấy màu sắc
Đó là lý do tại sao khi bị ngạt mũi, bạn cảm thấy thức ăn rất nhạt nhẽo. Lúc này, bạn chỉ đang nếm bằng hệ vị giác mà thiếu đi sự đóng góp của mùi hương.
Vậy là bạn đã hiểu vì sao chúng ta nếm được vị. Đó là một bản giao hưởng tuyệt vời giữa chiếc lưỡi, các dây thần kinh, não bộ và cả chiếc mũi. Lần tới khi ăn, hãy thử nhắm mắt lại, thưởng thức thật chậm để cảm nhận trọn vẹn sự kỳ diệu mà các giác quan đang mang lại cho bạn.
>>> Đọc để hiểu thêm: Điều kỳ diệu của thính giác: Tìm hiểu vì sao chúng ta nghe được âm thanh