Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng làm đổ nước và vội vàng dùng giấy để lau dọn. Chỉ trong nháy mắt, tờ giấy mỏng manh đã hút hết vũng nước một cách thần kỳ. Đây không phải là phép thuật, mà là một màn trình diễn ấn tượng của vật lý và hóa học.  

Cấu trúc sợi xenlulozo bên trong tờ giấy

Để hiểu được khả năng thấm hút của giấy, chúng ta cần nhìn vào cấu trúc vi mô của nó. Giấy được làm từ xenlulozo, một hợp chất hữu cơ có trong thành tế bào thực vật (chủ yếu là gỗ).

Hãy tưởng tượng một tờ giấy không phải là một tấm phẳng, mà là một mạng lưới chằng chịt của hàng triệu sợi xenlulozo siêu nhỏ. Giữa các sợi này có vô số các kênh và khoảng trống li ti, hoạt động giống như hàng triệu chiếc ống hút vô hình.

Hơn nữa, bản thân các phân tử xenlulozo lại rất "yêu" nước (tính chất ái nước), khiến chúng dễ dàng hút và liên kết với các phân tử nước.

 Khám phá tính chất vật liệu độc đáo của giấy qua thí nghiệm nước đơn giản tại nhà

>>> Khám phá kỹ hơn: Vì sao quả trứng lại chìm trong nước ngọt nhưng nổi trong nước muối?

Cơ chế vật lý giúp nước thắng được trọng lực

Khi những "ống hút" siêu nhỏ đã sẵn sàng, một hiện tượng vật lý thú vị mang tên mao dẫn (capillary action) sẽ bắt đầu phát huy tác dụng. Đây chính là cơ chế giúp nước tự động di chuyển vào các không gian hẹp mà không cần lực đẩy hay hút từ bên ngoài, thậm chí có thể đi ngược chiều trọng lực.

Hiện tượng này xảy ra nhờ sự kết hợp của hai lực:

Quá trình diễn ra như sau: Lực dính kéo các phân tử nước ở rìa tiếp xúc bám lên thành của các "ống hút" xenlulozo. Ngay sau đó, lực cố kết kéo các phân tử nước ở phía sau đi theo. Quá trình này lặp đi lặp lại, tạo thành một dòng chảy liên tục giúp nước lan ra khắp tờ giấy một cách nhanh chóng.

Sự kết hợp của 2 lực giúp giấy  thấm hút nước

>>> Hiểu rõ hơn về: Bộ lọc nước tự chế hoạt động như thế nào để làm sạch một dòng nước bẩn?

So sánh giấy thấm và giấy không thấm 

Rõ ràng không phải loại giấy nào cũng có khả năng thấm hút tốt. Bí mật của sự khác biệt này nằm ở việc xử lý bề mặt, một ứng dụng thông minh của hóa học vào tính chất vật liệu.

Loại giấy

Cấu tạo và mục đích

Khả năng thấm hút

Giấy thấm hút (Giấy ăn, giấy vệ sinh, khăn giấy)

Được sản xuất để tối đa hóa các khoảng trống giữa các sợi xenlulozo, không có lớp phủ bề mặt. Mục đích chính là để lau chùi, thấm chất lỏng.

Rất cao. Nước dễ dàng tiếp xúc với mạng lưới xenlulozo và hiện tượng mao dẫn xảy ra mạnh mẽ.

Giấy không thấm (Giấy ảnh, giấy sáp, bìa tạp chí)

Bề mặt được phủ một lớp sáp, polyme hoặc cao lanh. Lớp phủ này lấp đầy các khoảng trống và tạo ra một "chiếc áo mưa" kỵ nước (hydrophobic).

Rất thấp hoặc không có. Lớp phủ ngăn không cho nước tiếp cận và tương tác với các sợi xenlulozo bên dưới.
Hiện tượng thấm hút của giấy là một chủ đề hóa học và vật lý thú vị cho STEM vui

Qua những phân tích trên, giờ đây bạn đã có câu trả lời đầy đủ cho thắc mắc vì sao giấy thấm hút nước. Đó là sự kết hợp hoàn hảo giữa cấu trúc vật liệu thông minh và các nguyên tắc vật lý cơ bản, biến một tờ giấy bình thường thành một công cụ thấm hút hiệu quả.

>>> Cùng tìm hiểu: Vì sao ấm nước lại kêu to trước khi sôi và im lặng khi sôi bùng lên?