Khi nói về carbon dioxide, chúng ta thường nghĩ ngay đến sự nóng lên toàn cầu. Nhưng có một cuộc khủng hoảng thầm lặng khác cũng đang diễn ra: axit hóa đại dương. Đây là "người anh em song sinh" ít được biết đến của biến đổi khí hậu, đe dọa đến tận gốc rễ của sự sống dưới nước.
Axit hóa đại dương là gì và mối liên hệ với khí CO2?
Axit hóa đại dương là quá trình độ pH của các đại dương trên thế giới đang giảm dần, khiến chúng trở nên axit hơn. "Thủ phạm" chính gây ra hiện tượng này chính là lượng carbon dioxide (CO2) dư thừa trong khí quyển do các hoạt động của con người.
Hãy tưởng tượng đại dương là một miếng bọt biển khổng lồ. Nó hấp thụ khoảng 25% lượng CO2 mà chúng ta thải ra mỗi năm.
Khi CO2 hòa tan vào nước biển, nó phản ứng hóa học và tạo thành axit cacbonic (H₂CO₃), một loại axit yếu. Quá trình này giải phóng các ion hydro (H+), làm tăng tính axit và giảm độ pH của nước.
Độ pH của đại dương đã thay đổi như thế nào?
Thang đo pH là thước đo độ axit hoặc độ kiềm của một dung dịch, với 7 là trung tính. Nước biển tự nhiên có tính kiềm nhẹ.
Trước cuộc Cách mạng Công nghiệp, độ pH trung bình của bề mặt đại dương là khoảng 8.2. Ngày nay, con số này đã giảm xuống còn khoảng 8.1.
Sự thay đổi 0.1 nghe có vẻ nhỏ, nhưng vì thang đo pH là thang logarit, nó tương đương với việc độ axit đã tăng lên khoảng 30%. Theo các chuyên gia đại dương học, đây là một sự thay đổi hóa học diễn ra với tốc độ chưa từng có trong hàng triệu năm.
>>> Xem bài viết này: Ô nhiễm nước và cuộc khủng hoảng an ninh nguồn nước
Axit hóa ảnh hưởng đến sinh vật có vỏ như thế nào?
Đây là nơi tác động của axit hóa đại dương trở nên rõ ràng và đáng báo động nhất. Nhiều sinh vật biển như san hô, sò, hàu, tôm hùm và các loài phù du nhỏ bé cần các ion cacbonat (CO32−) trong nước biển để xây dựng vỏ và bộ xương canxi cacbonat (CaCO3) của chúng.
Hãy coi các ion cacbonat này như những "viên gạch Lego" thiết yếu.
- Khi đại dương trở nên axit hơn, các phản ứng hóa học làm giảm số lượng "gạch Lego" này trong nước.
- Điều này khiến các sinh vật phải tốn nhiều năng lượng hơn để xây dựng vỏ, làm chúng yếu đi, phát triển chậm hơn.
- Trong điều kiện quá axit, nước biển thậm chí có thể ăn mòn, làm tan chính những chiếc vỏ và bộ xương đã hình thành.
>>> Cùng tìm hiểu: Mực nước biển dâng: Khi nào các thành phố ven biển sẽ bị nhấn chìm?
Hậu quả rộng hơn đối với hệ sinh thái biển là gì?
Sự suy yếu của các sinh vật tạo vỏ gây ra hiệu ứng gợn sóng tàn khốc trong toàn bộ hệ sinh thái biển, một chủ đề quan trọng của ngành sinh thái học.
Lĩnh vực bị ảnh hưởng | Hậu quả cụ thể |
Chuỗi thức ăn | Các loài phù du có vỏ (như pteropods) là nguồn thức ăn cơ bản cho nhiều loài lớn hơn như cá hồi, cá trích và cá voi. Sự sụt giảm của chúng có thể làm sụp đổ chuỗi thức ăn. |
Các rạn san hô | San hô là nền tảng của các hệ sinh thái đa dạng nhất đại dương. Axit hóa làm chậm sự phát triển của chúng và khiến chúng dễ bị tổn thương hơn trước các áp lực khác như tẩy trắng. |
Kinh tế | Ngành nuôi trồng và đánh bắt các loài có vỏ như hàu, sò, cua... bị đe dọa trực tiếp, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và sinh kế của hàng triệu người. |
Axit hóa đại dương là một mối đe dọa trực tiếp và nghiêm trọng. Nó cho thấy cách lượng khí thải carbon của chúng ta đang thay đổi sâu sắc hóa học của hành tinh. Giải pháp duy nhất để làm chậm quá trình này chính là giảm đáng kể lượng khí thải carbon dioxide mà chúng ta đưa vào khí quyển.
>>> Nắm rõ thêm: Ô nhiễm không khí và những tác động đến sức khỏe con người
