Từ con cá voi xanh khổng lồ đến loại vi khuẩn nhỏ bé nhất, Trái Đất là ngôi nhà của một mạng lưới sự sống vô cùng phong phú. Sự đa dạng kỳ diệu này được gọi là đa dạng sinh học. Nhưng mạng lưới này đang ngày càng mong manh hơn. Hãy cùng tìm hiểu vì sao nó lại quan trọng và chúng ta có thể làm gì để bảo vệ nó.
Đa dạng sinh học là gì và có mấy cấp độ đa dạng?
Trong sinh thái học, đa dạng sinh học không chỉ đơn thuần là có nhiều loài động, thực vật. Nó là một khái niệm phức tạp, được xem xét ở ba cấp độ chính. Hãy tưởng tượng sự sống trên Trái Đất như một thư viện khổng lồ:
- Đa dạng di truyền: Đây là sự đa dạng trong vốn gen của cùng một loài. Giống như trong thư viện có nhiều phiên bản, tái bản khác nhau của cùng một cuốn sách. Sự đa dạng này giúp các loài có khả năng thích nghi với sự thay đổi của môi trường, chẳng hạn như chống lại bệnh tật mới.
- Đa dạng loài: Đây là sự phong phú về số lượng các loài khác nhau trong một khu vực. Giống như số lượng các đầu sách khác nhau trong thư viện. Một khu rừng có cả hổ, hươu, nai và cây sồi sẽ có độ đa dạng loài cao hơn một khu rừng chỉ có cây thông.
- Đa dạng hệ sinh thái: Đây là sự đa dạng của các môi trường sống, các quần xã sinh vật và các quá trình sinh thái. Giống như các khu vực khác nhau trong thư viện: khu sách khoa học, khu tiểu thuyết, khu sách thiếu nhi... Trái Đất có vô số hệ sinh thái khác nhau, từ rừng nhiệt đới, rạn san hô đến sa mạc.
>>> Tìm hiểu chi tiết: Hiện tượng san hô chết do nhiệt độ nước biển tăng
Tại sao việc bảo vệ đa dạng sinh học lại quan trọng đến vậy?
Đa dạng sinh học không chỉ là một kho báu thẩm mỹ của tự nhiên; nó là nền tảng cho sự tồn tại của chính chúng ta. Việc bảo vệ nó mang lại những lợi ích thiết yếu, thường được gọi là "các dịch vụ hệ sinh thái":
- Cung cấp các nhu yếu phẩm: Hầu hết lương thực, thuốc men và nguyên liệu công nghiệp của chúng ta đều có nguồn gốc từ tự nhiên. Mất đa dạng sinh học đồng nghĩa với việc mất đi các nguồn tài nguyên quý giá này.
- Duy trì chất lượng môi trường: Các hệ sinh thái khỏe mạnh giúp làm sạch không khí và nước, thụ phấn cho cây trồng, kiểm soát sâu bệnh và làm giảm tác động của thiên tai như lũ lụt.
- Điều hòa khí hậu: Các hệ sinh thái như rừng và đại dương đóng vai trò là những "bể chứa carbon" khổng lồ, hấp thụ một lượng lớn CO₂, giúp làm chậm quá trình biến đổi khí hậu.
- Tăng cường khả năng chống chịu: Một hệ sinh thái đa dạng sẽ ổn định và có khả năng phục hồi tốt hơn trước các cú sốc môi trường. Việc phụ thuộc vào một vài loài duy nhất sẽ rất rủi ro, giống như việc bỏ tất cả trứng vào một giỏ.
>>> Tìm hiểu chi tiết: Năng lượng hydro như một nguồn nhiên liệu của tương lai
Các "điểm nóng" đa dạng sinh học trên thế giới là ở đâu?
Các nhà khoa học đã xác định được 36 khu vực trên thế giới được coi là "điểm nóng" (hotspot) về đa dạng sinh học.
Đây là những nơi có sự tập trung đặc biệt cao của các loài đặc hữu (loài chỉ được tìm thấy ở khu vực đó) nhưng đồng thời cũng đang phải đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng về mất đa dạng sinh học.
Mặc dù chỉ chiếm 2.5% diện tích bề mặt Trái Đất, các điểm nóng này lại là nơi sinh sống của hơn một nửa số loài thực vật và 43% số loài chim, động vật có vú, bò sát và lưỡng cư trên thế giới.
Một số điểm nóng tiêu biểu bao gồm:
- Rừng nhiệt đới Amazon (Nam Mỹ): Lá phổi xanh của hành tinh.
- Madagascar và các đảo Ấn Độ Dương: Nơi có hệ động thực vật độc nhất vô nhị.
- Vùng Indo-Burma: Bao gồm Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và một phần Trung Quốc, là một trong những khu vực có độ đa dạng cao nhất và cũng bị đe dọa nghiêm trọng nhất.
- Rạn san hô Tam giác San hô (Đông Nam Á): "Amazon của các đại dương".
Đa dạng sinh học là tấm lá chắn bảo vệ sự sống trên Trái Đất và là nền tảng cho sự thịnh vượng của con người. Tình trạng mất đa dạng sinh học và nguy cơ tuyệt chủng loài đang ở mức báo động. Bảo vệ sự đa dạng này không phải là một lựa chọn, mà là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo một tương lai bền vững cho tất cả chúng ta.
>>> Bổ sung thêm kiến thức: Hệ sinh thái biển và sự sống dưới lòng đại dương
