Bên dưới bề mặt đại dương tĩnh lặng là một thế giới sôi động, nơi quyết định khí hậu và sự sống trên cạn. Hiểu về hệ sinh thái biển không chỉ là khám phá khoa học, mà còn là tìm ra chìa khóa để bảo vệ chính tương lai của chúng ta.
Hệ sinh thái biển là gì?
Hệ sinh thái biển là một cộng đồng gồm các sinh vật sống (cá, san hô, rong tảo, vi khuẩn) và môi trường vật lý xung quanh chúng (nước, ánh sáng, độ mặn, áp suất).
Các thành phần này tương tác với nhau, tạo thành một mạng lưới sự sống phức tạp và rộng lớn, bao phủ hơn 70% bề mặt Trái Đất.
Giống như trên cạn có rừng rậm, sa mạc, dưới đại dương cũng có những "thành phố" và "vùng hoang dã" riêng. Trong đó, một số khu vực nổi bật với mức độ đa dạng sinh học đặc biệt cao:
- Rạn san hô: Được mệnh danh là "rừng nhiệt đới của đại dương", dù chỉ chiếm chưa đến 1% diện tích đáy biển nhưng lại là nơi trú ngụ của khoảng 25% tổng số loài sinh vật biển.
- Cửa sông: Nơi sông gặp biển, tạo ra môi trường nước lợ độc đáo. Đây là "nhà trẻ" của rất nhiều loài cá và tôm quan trọng, đồng thời là vùng đệm sinh thái học quan trọng.
- Rừng ngập mặn: Hệ thống rễ cây chằng chịt của rừng ngập mặn ven biển là nơi trú ẩn, sinh sản và kiếm ăn cho vô số loài động vật, đồng thời giúp bảo vệ bờ biển khỏi xói lở.
>>> Hiểu rõ hơn về: Axit hóa đại dương như một hệ quả của biến đổi khí hậu
Vai trò của biển và đại dương đối với khí hậu Trái Đất?
Đại dương không chỉ là một khối nước mặn khổng lồ, mà còn là hệ thống điều hòa khí hậu vĩ đại của hành tinh. Vai trò này thể hiện qua ba chức năng chính:
- "Bình điều hòa" khổng lồ: Đại dương hấp thụ hơn 90% lượng nhiệt dư thừa do hiệu ứng nhà kính gây ra. Nếu không có khả năng này, nhiệt độ trên đất liền sẽ tăng cao đến mức khắc nghiệt, khiến sự sống trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
- "Lá phổi xanh" thứ hai: Thực vật phù du (phytoplankton) trong đại dương sản xuất khoảng 50-80% lượng oxy trên Trái Đất thông qua quang hợp. Đồng thời, đại dương cũng hấp thụ khoảng 1/4 lượng CO2 do con người thải ra, giúp làm chậm quá trình biến đổi khí hậu.
- Hệ thống "tuần hoàn" toàn cầu: Các dòng hải lưu hoạt động như những dòng sông khổng lồ, vận chuyển nước ấm từ xích đạo đến các vùng cực và ngược lại, giúp phân phối nhiệt độ và điều hòa thời tiết trên toàn cầu.
>>> Hiểu rõ hơn về: Pin mặt trời và tương lai của ngành năng lượng sạch
Các mối đe dọa lớn nhất đối với hệ sinh thái biển?
Dù rộng lớn và mạnh mẽ, hệ sinh thái biển lại vô cùng mong manh trước các tác động của con người. Hiện nay, các đại dương đang phải đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng, đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng.
| Mối đe dọa | Mô tả tác động |
| Ô nhiễm | Rác thải nhựa, hóa chất công nghiệp, và tràn dầu đang biến nhiều vùng biển thành "bãi rác", gây hại trực tiếp cho sinh vật biển. |
| Khai thác quá mức | Việc đánh bắt hải sản thiếu kiểm soát làm cạn kiệt nguồn lợi, phá vỡ chuỗi thức ăn và hủy hoại cấu trúc của hệ sinh thái biển. |
| Biến đổi khí hậu | Đây là mối đe dọa bao trùm và nguy hiểm nhất, gây ra hai vấn đề nghiêm trọng. Nước biển ấm lên gây ra hiện tượng tẩy trắng, dẫn đến san hô chết hàng loạt. Axit hóa đại dương: CO2 hòa tan làm giảm độ pH của nước biển, giống như bệnh "loãng xương" cho biển cả, ngăn cản các loài như san hô, sò, hàu hình thành bộ xương và vỏ. |
Sức khỏe của hệ sinh thái biển chính là tấm gương phản chiếu sức khỏe của hành tinh. Bảo vệ đại dương không phải là nhiệm vụ của riêng ai. Từ những hành động nhỏ nhất như giảm rác thải nhựa, chúng ta có thể tạo ra những gợn sóng thay đổi lớn lao. Hãy cùng hành động ngay hôm nay vì một đại dương xanh.
>>> Nắm rõ thêm: Năng lượng tái tạo là giải pháp cho khủng hoảng khí hậu