Hình ảnh một vệt dầu loang đen kịt lan rộng trên mặt biển xanh là một trong những thảm họa môi trường đáng sợ nhất. Ô nhiễm dầu không chỉ là một dạng ô nhiễm nước thông thường, mà là một cú sốc độc hại có thể hủy diệt sự sống trong nhiều thập kỷ.
Ô nhiễm dầu là gì và nguyên nhân các sự cố tràn dầu
Ô nhiễm dầu là hiện tượng môi trường nước, đặc biệt là biển và đại dương, bị nhiễm bẩn bởi dầu mỏ hoặc các sản phẩm từ dầu do hoạt động của con người. Mặc dù có những nguồn rò rỉ tự nhiên, các sự cố nghiêm trọng nhất thường đến từ:
- Tai nạn tàu chở dầu: Đây là nguyên nhân gây ra các vụ tràn dầu lớn nhất trong lịch sử, xảy ra do va chạm, mắc cạn hoặc sự cố kỹ thuật trên các siêu tàu chở dầu.
- Sự cố giàn khoan ngoài khơi: Các vụ nổ hoặc hỏng hóc tại các giàn khoan dầu có thể giải phóng một lượng dầu khổng lồ vào môi trường, như thảm họa Deepwater Horizon năm 2010.
- Rò rỉ đường ống: Các đường ống dẫn dầu dưới đáy biển có thể bị ăn mòn, nứt vỡ do thiên tai hoặc va chạm, gây ra tình trạng rò rỉ âm ỉ nhưng kéo dài.
- Hoạt động thường nhật: Một lượng dầu đáng kể cũng đến từ các nguồn nhỏ hơn nhưng liên tục, như việc súc rửa tàu chở dầu bất hợp pháp, hoặc dầu thải từ các phương tiện trên đất liền theo sông ngòi chảy ra biển.
>>> Nắm rõ thêm: Ô nhiễm đất và sự suy thoái tài nguyên đất
Sự cố tràn dầu ảnh hưởng hệ sinh thái biển thế nào?
Một vụ tràn dầu giống như đổ một tấm chăn độc hại và ngột ngạt lên một thành phố dưới nước. Tác động của nó tàn phá mọi tầng của hệ sinh thái biển.
| Tầng sinh thái | Tác động cụ thể |
| Bề mặt (Chim biển, thú biển) | Dầu bám vào lông chim làm chúng mất khả năng cách nhiệt và không thể bay. Hải cẩu, rái cá biển bị dầu bao phủ cũng sẽ chết vì hạ thân nhiệt. Chúng cũng bị ngộ độc khi cố gắng tự làm sạch. |
| Cột nước (Cá, sinh vật phù du) | Các hợp chất độc hại trong dầu hòa tan vào nước, giết chết trứng cá và ấu trùng. Sinh vật phù du, nền tảng của chuỗi thức ăn biển, cũng bị tiêu diệt, gây ra hiệu ứng sụp đổ dây chuyền. |
| Đáy biển (San hô, sò, hàu) | Dầu nặng hơn sẽ chìm xuống đáy, bao phủ và làm chết các rạn san hô, thảm cỏ biển và các loài động vật thân mềm. Quá trình phục hồi ở đáy biển diễn ra rất chậm chạp. |
>>> Đọc để hiểu thêm: Ô nhiễm nước và cuộc khủng hoảng an ninh nguồn nước
Các phương pháp nào để xử lý sự cố tràn dầu hiệu quả
Việc xử lý ô nhiễm dầu là một cuộc chạy đua với thời gian và đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp. Mục tiêu là thu hồi càng nhiều dầu càng tốt trước khi nó lan rộng và chìm xuống.
- Can thiệp cơ học (Mechanical Methods):
- Phao quây (Booms): Là tuyến phòng thủ đầu tiên. Các phao nổi dài được triển khai để khoanh vùng, ngăn không cho vệt dầu lan rộng ra.
- Máy hớt dầu (Skimmers): Các tàu chuyên dụng sẽ đi vào khu vực được khoanh vùng, sử dụng các thiết bị để "hớt" hoặc thấm lớp dầu trên bề mặt nước.
- Can thiệp hóa học và sinh học (Chemical & Biological Methods):
- Chất phân tán (Dispersants): Máy bay có thể phun các hóa chất này lên vệt dầu để phá vỡ nó thành các giọt nhỏ hơn, giúp chúng hòa tan và được vi khuẩn phân hủy nhanh hơn. Tuy nhiên, phương pháp này còn gây tranh cãi về độc tính của chính hóa chất.
- Phân hủy sinh học (Bioremediation): Đây được xem là một công nghệ xanh đầy hứa hẹn. Các nhà khoa học sẽ bổ sung các loại vi sinh vật có khả năng "ăn" dầu tự nhiên vào khu vực ô nhiễm để đẩy nhanh quá trình phân hủy sinh học, biến dầu thành các chất ít độc hại hơn.
Phòng ngừa vẫn luôn là giải pháp tốt nhất trong cuộc chiến chống ô nhiễm dầu. Nhưng khi thảm họa xảy ra, việc ứng phó nhanh chóng và hiệu quả là chìa khóa để cứu lấy các hệ sinh thái biển quý giá của chúng ta.
>>> Cùng tìm hiểu: Sự xâm nhập của vi nhựa vào chuỗi thức ăn