Bạn đã bao giờ đột ngột cảm thấy cả thế giới quay cuồng chỉ sau một cú đứng dậy quá nhanh? Cảm giác chóng mặt không hề dễ chịu và bài viết này sẽ giải mã tận gốc nguyên nhân đằng sau hiện tượng sinh học cơ thể thú vị này ngay lập tức.

Vì sao cơ thể bị chóng mặt?

Để giữ được thăng bằng, não bộ của chúng ta hoạt động như một bộ xử lý trung tâm, liên tục nhận và phân tích thông tin từ ba nguồn chính: mắt (thị giác), các dây thần kinh cảm giác ở cơ và khớp (cảm thụ bản thể), và đặc biệt quan trọng là hệ thống tiền đình ở tai trong.

Hãy tưởng tượng cơ thể bạn là một chiếc ghế ba chân, mỗi chân là một hệ thống thông tin kể trên. Chỉ cần một trong ba chân này cung cấp thông tin sai lệch hoặc không đồng bộ với hai chân còn lại, chiếc ghế sẽ trở nên chông chênh. 

Đó chính là lúc cảm giác chóng mặt xuất hiện, một "thông báo lỗi" từ hệ thần kinh cho thấy có sự nhiễu loạn trong việc xử lý tín hiệu về cân bằng và chuyển động.

Các nguyên nhân phổ biến giải thích vì sao chúng ta có thể bị chóng mặt

Cảm giác chóng mặt có thể xuất phát từ nhiều yếu tố, từ những thói quen sinh hoạt đơn giản đến các vấn đề y tế phức tạp hơn. Việc hiểu rõ nguyên nhân giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về vì sao chúng ta có thể bị chóng mặt. 

Dưới đây là danh sách những nguyên nhân thường gặp nhất:

• Hạ huyết áp tư thế đứng: Đây là cảm giác choáng váng, xây xẩm mặt mày khi bạn đứng dậy đột ngột từ tư thế ngồi hoặc nằm. Nguyên nhân là do máu chưa kịp lưu thông lên não, gây ra sự sụt giảm huyết áp tạm thời.
• Mất nước và hạ đường huyết: Khi cơ thể thiếu nước hoặc lượng đường trong máu xuống quá thấp, não bộ sẽ không nhận đủ năng lượng và oxy để hoạt động hiệu quả, dẫn đến cảm giác chóng mặt và mệt mỏi.
• Rối loạn tiền đình: Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu, phổ biến nhất là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV), xảy ra khi các tinh thể canxi nhỏ trong tai trong bị lạc chỗ.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc điều trị huyết áp, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc an thần có thể gây ra tác dụng phụ là chóng mặt.
• Căng thẳng và lo âu: Trạng thái tâm lý căng thẳng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra các triệu chứng thực thể như khó thở, tim đập nhanh và chóng mặt.

>>> Xem bài viết này: Dòng suy nghĩ miên man trong đầu bạn thực sự được hình thành như thế nào?

Rối loạn tiền đình ảnh hưởng đến thăng bằng ra sao?

Hệ thống tiền đình nằm sâu bên trong tai, là một kỳ quan của sinh học cơ thể với cấu trúc phức tạp gồm các ống bán khuyên và các soan nang. Chúng chứa đầy chất lỏng và các tế bào lông siêu nhạy cảm, có nhiệm vụ phát hiện mọi chuyển động của đầu – dù là nhỏ nhất.

Bạn có thể hình dung hệ thống này giống như một ly nước. Khi bạn nghiêng ly, mặt nước sẽ thay đổi và cho bạn biết ly đang nghiêng về hướng nào. 

Tương tự, khi bạn xoay đầu, chất lỏng trong các ống bán khuyên sẽ di chuyển, tác động lên các tế bào lông và gửi tín hiệu về chuyển động đến não.

Khi bị rối loạn tiền đình, ví dụ như các tinh thể canxi bị lạc chỗ (trong bệnh BPPV), chúng sẽ vô tình kích thích các tế bào lông, gửi đi những tín hiệu giả về chuyển động. 

Não bộ nhận được thông tin rằng bạn đang quay cuồng, trong khi mắt và cơ thể lại báo cáo rằng bạn đang đứng yên. Sự mâu thuẫn tín hiệu trầm trọng này chính là lời giải đáp cốt lõi cho câu hỏi vì sao chúng ta có thể bị chóng mặt một cách dữ dội.

>>> Nắm rõ thêm: Đồng hồ sinh học trong não giúp chúng ta có thể cảm nhận thời gian ra sao?

Chóng mặt là một trải nghiệm phổ biến, nhưng đó là tín hiệu quan trọng mà cơ thể đang cố gắng giao tiếp với bạn. Hãy lắng nghe cơ thể và nếu tình trạng này kéo dài hoặc nghiêm trọng, đừng ngần ngại tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia y tế nhé.

>>> Tìm hiểu đầy đủ tại: Hệ thống tiền đình trong tai đã giúp chúng ta có thể giữ thăng bằng ra sao?