Có bao giờ bạn thắc mắc tại sao một giờ học lại dài như vô tận, còn một giờ xem phim lại trôi qua trong chớp mắt? Vì sao chúng ta có thể cảm nhận thời gian một cách linh hoạt như vậy? Câu trả lời nằm sâu trong những cơ chế kỳ diệu của não bộ.
Não bộ cảm nhận thời gian thế nào?
Khác với đồng hồ treo tường, não bộ không có một bộ máy cơ học nào để đo thời gian. Thay vào đó, chúng ta sở hữu một hệ thống phức tạp gồm nhiều "đồng hồ sinh học" hoạt động song song.
Nổi bật nhất là nhân trên chéo (suprachiasmatic nucleus - SCN), nằm ở vùng dưới đồi của não.
Hãy tưởng tượng SCN giống như một nhạc trưởng của cơ thể. Nó nhận tín hiệu ánh sáng từ mắt và điều chỉnh nhịp điệu hoạt động của hầu hết các cơ quan, tạo ra chu kỳ ngày-đem khoảng 24 giờ.
Đây chính là đồng hồ sinh học chính, giúp chúng ta cảm thấy buồn ngủ vào ban đêm và tỉnh táo vào ban ngày. Nó chi phối nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và hormone, tạo ra một cảm giác nhịp nhàng về thời gian trong dài hạn.
Não bộ sử dụng những cơ chế nào để đo lường thời gian?
Bên cạnh đồng hồ sinh học 24 giờ, vì sao chúng ta có thể cảm nhận thời gian trong những khoảng ngắn hơn như giây, phút, giờ? Đó là nhờ vào sự phối hợp của nhiều vùng não và các quá trình thần kinh phức tạp, giống như một dàn nhạc giao hưởng với nhiều nhạc cụ khác nhau.
Hạch nền (Basal Ganglia)
Vùng não này, vốn nổi tiếng với vai trò kiểm soát vận động, cũng hoạt động như một chiếc đồng hồ bấm giờ.
Nó nhận biết các chuỗi hành động và sự kiện lặp đi lặp lại để ước tính các khoảng thời gian ngắn. Đây là lý do bạn có thể cảm nhận được nhịp điệu của một bài hát.
Tiểu não (Cerebellum)
Đóng vai trò quan trọng trong việc định thời gian cho các chuyển động tinh vi, ví dụ như khi bạn bắt một quả bóng đang bay tới. Tiểu não giúp hệ thần kinh của bạn tính toán chính xác "khi nào" cần phải hành động.
Chất dẫn truyền thần kinh Dopamine
Mức độ dopamine trong não có ảnh hưởng lớn đến cảm nhận thời gian. Khi bạn vui vẻ, hào hứng, nồng độ dopamine tăng cao khiến "đồng hồ bên trong" chạy nhanh hơn, và bạn cảm thấy thời gian trôi qua vèo vèo. Ngược lại, khi buồn chán, dopamine giảm, và thời gian dường như kéo dài ra.
>>> Cùng tìm hiểu: Làm thế nào chúng ta có thể kiểm soát để thở chậm lại và thư giãn?
Tại sao thời gian có vẻ trôi nhanh hơn khi ta lớn tuổi?
Đây là một trải nghiệm mà hầu hết mọi người đều cảm nhận được: một mùa hè thời thơ ấu dường như dài vô tận, nhưng khi trưởng thành, một năm có thể trôi qua chỉ trong nháy mắt.
Hiện tượng này không phải là ảo giác, và các nhà khoa học đã đưa ra một vài giả thuyết thuyết phục để giải thích.
Giả thuyết | Cách giải thích đơn giản |
Thuyết tỷ lệ | Khi bạn 5 tuổi, một năm chiếm tới 20% cuộc đời bạn. Nhưng khi bạn 50 tuổi, một năm chỉ còn là 2% cuộc đời. Do đó, theo tỷ lệ, mỗi năm dường như ngắn lại so với tổng thời gian bạn đã sống. |
Thuyết trải nghiệm mới (Novelty) | Khi còn trẻ, chúng ta liên tục có những trải nghiệm lần đầu tiên: lần đầu đi học, lần đầu biết đi xe, kỳ nghỉ hè đầu tiên... Não bộ phải xử lý rất nhiều thông tin mới và mã hóa chúng thành ký ức, khiến thời gian có vẻ "dày đặc" và kéo dài hơn. Khi lớn tuổi, cuộc sống trở nên quen thuộc và ít có sự kiện mới lạ, não bộ xử lý thông tin hiệu quả hơn và cảm giác về thời gian "loãng" đi. |
Thay đổi sinh học cơ thể | Quá trình trao đổi chất của sinh học cơ thể chậm lại khi chúng ta già đi. Nhịp tim và nhịp thở cũng chậm hơn. Một số nhà khoa học cho rằng sự chậm lại của các "nhịp điệu" bên trong này khiến chúng ta cảm nhận nhịp điệu của thế giới bên ngoài nhanh hơn. |
>>> Hiểu rõ hơn về: Làn da đã cảm nhận và gửi tín hiệu "nóng" đến não bộ ra sao?
Hiểu được cách não bộ cảm nhận thời gian giúp chúng ta trân trọng hơn từng khoảnh khắc. Bằng cách tạo ra nhiều trải nghiệm mới mẻ và sống trọn vẹn ở hiện tại, có lẽ chúng ta có thể "kéo dài" cảm giác về thời gian của chính mình.
>>> Nắm rõ thêm: Cơ thể đã sử dụng oxy dự trữ như thế nào để chúng ta có thể nhịn thở?
