Phân bón giúp cây trồng tươi tốt, nhưng mặt trái của nó lại đang âm thầm "đầu độc" sông ngòi, ao hồ. Ô nhiễm từ phân bón là một vấn đề môi trường nghiêm trọng, là kết quả của việc lạm dụng hóa chất nông nghiệp, đòi hỏi sự chú ý và hành động khẩn cấp.
Ô nhiễm từ phân bón là gì? Ảnh hưởng nguồn nước?
Ô nhiễm từ phân bón xảy ra khi các chất dinh dưỡng (chủ yếu là Nitơ - N và Phốt pho - P) được bón cho cây trồng vượt quá mức chúng có thể hấp thụ. Lượng dư thừa này không biến mất mà sẽ bị rửa trôi theo nước mưa hoặc nước tưới.
Dòng nước này mang theo phân bón chảy vào các sông, hồ, ao và suối gần đó. Ngoài ra, chúng cũng có thể ngấm sâu xuống lòng đất, làm ô nhiễm các mạch nước ngầm.
Hậu quả là nồng độ nitrat và phốt phát trong các nguồn nước tăng cao đột biến, gây ra tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.
Hiện tượng phú dưỡng do phân bón là gì?
Phú dưỡng là một trong những hậu quả tàn khốc nhất của ô nhiễm từ phân bón. Hãy tưởng tượng bạn đổ quá nhiều thức ăn vào một bể cá nhỏ. Thức ăn thừa sẽ làm bùng nổ số lượng rêu tảo, hút hết oxy và làm cá chết ngạt. Phú dưỡng cũng hoạt động tương tự trên quy mô một hồ nước.
Quá trình này diễn ra như sau:
- Bùng nổ: Lượng Nitơ và Phốt pho dồi dào từ phân bón trở thành "siêu thực phẩm" cho các loại tảo và thực vật phù du trong nước, khiến chúng phát triển bùng nổ, tạo thành một lớp váng dày đặc trên bề mặt. Hiện tượng này được gọi là "nở hoa nước" hay "tảo nở hoa".
- Chặn ánh sáng: Lớp tảo dày đặc này ngăn cản ánh sáng mặt trời chiếu xuống các tầng nước sâu hơn, làm cho các loài thực vật thủy sinh ở tầng đáy chết đi.
- Cạn kiệt oxy: Khi lượng tảo khổng lồ này chết đi, các vi khuẩn sẽ phân hủy chúng. Quá trình phân hủy này tiêu thụ một lượng cực lớn oxy hòa tan trong nước.
- Tạo ra "Vùng chết": Nồng độ oxy trong nước giảm xuống mức cực thấp, tạo ra các "vùng chết" (dead zones), nơi cá, tôm và các sinh vật thủy sinh khác không thể tồn tại. Điều này gây ra sự sụp đổ của sinh thái học địa phương.
>>> Cùng tìm hiểu: Ô nhiễm nước và cuộc khủng hoảng an ninh nguồn nước
Làm sao để sử dụng phân bón hiệu quả và an toàn?
Chìa khóa để giải quyết vấn đề ô nhiễm từ phân bón nằm ở việc chuyển đổi sang các phương pháp nông nghiệp bền vững và sử dụng phân bón một cách thông minh hơn.
- Bón phân theo nguyên tắc 4 đúng: Bón đúng loại phân cây cần, đúng liều lượng, đúng thời điểm cây cần nhất, và đúng phương pháp (ví dụ: bón vùi thay vì bón bề mặt).
- Sử dụng phân bón hữu cơ và phân bón tan chậm: Các loại phân này giải phóng chất dinh dưỡng một cách từ từ, giúp cây trồng hấp thụ hiệu quả hơn và giảm lượng bị rửa trôi.
- Xây dựng các vành đai đệm thực vật: Trồng các dải cỏ, cây bụi hoặc cây gỗ giữa cánh đồng và các nguồn nước. Vành đai này hoạt động như một bộ lọc tự nhiên, giữ lại phần lớn phân bón dư thừa.
- Áp dụng công nghệ xanh: Sử dụng các công nghệ nông nghiệp chính xác như cảm biến đất, máy bay không người lái để phân tích nhu cầu dinh dưỡng của cây trồng và chỉ bón phân ở những nơi thực sự cần thiết.
>>> Nắm rõ thêm: Đánh giá các tác động môi trường của hoạt động con người
Phân bón là công cụ cần thiết, nhưng sử dụng sai cách sẽ gây hại. Bằng cách áp dụng các phương pháp canh tác thông minh, chúng ta có thể vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa bảo vệ các nguồn nước quý giá của hành tinh.
>>> Đọc để hiểu thêm: Tìm hiểu các phương pháp bảo vệ thực vật khỏi sâu bệnh hại.
