Nhựa sinh học đang được xem là giải pháp thay thế cho nhựa truyền thống. Nhưng bạn có biết việc xử lý chúng không hề đơn giản và tiềm ẩn nhiều thách thức? Hãy cùng khám phá thế giới phức tạp đằng sau loại vật liệu "xanh" này.
Những thách thức trong tái chế nhựa sinh học
Về lý thuyết, tái chế chất thải nhựa sinh học có thể diễn ra theo hai hướng chính: tái chế cơ học (nghiền, nung chảy, tạo hạt) đối với các loại không phân hủy, và tái chế hữu cơ (ủ phân) đối với các loại có khả năng phân hủy.
Những rào cản chính khiến việc xử lý nhựa sinh học trở nên khó khăn bao gồm:
- Khó khăn trong nhận diện và phân loại: Hầu hết các loại nhựa sinh học có hình thức giống hệt nhựa thông thường (nhựa PET, PP). Việc người tiêu dùng và cả các hệ thống phân loại tự động không thể phân biệt được chúng dẫn đến việc chúng bị lẫn vào dòng tái chế nhựa truyền thống.
- Thiếu hụt cơ sở hạ tầng: Việt Nam hiện có rất ít cơ sở ủ phân công nghiệp hoặc các dây chuyền tái chế được thiết kế riêng cho nhựa sinh học. Hầu hết chúng sẽ bị thải ra bãi chôn lấp như rác thông thường.
- Nhận thức cộng đồng còn hạn chế: Nhiều người lầm tưởng rằng mọi loại nhựa sinh học đều có thể tự phân hủy trong môi trường tự nhiên. Thực tế, đa số chúng chỉ phân hủy trong điều kiện ủ công nghiệp nghiêm ngặt và nếu bị vứt ra môi trường, chúng vẫn có thể tồn tại hàng chục năm và tạo ra vi nhựa.
Tại sao không thể tái chế nhựa sinh học cùng nhựa thường
Đây là một trong những câu hỏi quan trọng nhất liên quan đến tái chế chất thải nhựa sinh học. Việc trộn lẫn nhựa sinh học (đặc biệt là loại PLA làm từ tinh bột) vào dòng tái chế nhựa PET (chai nước ngọt) có thể phá hỏng cả một mẻ tái chế lớn.
Hãy tưởng tượng quá trình tái chế nhựa giống như làm bánh. Nhựa PET là "bột mì", còn nhựa sinh học PLA là "bột bắp". Nếu bạn trộn một ít bột bắp vào công thức làm bánh mì, kết cấu của cả ổ bánh sẽ bị hỏng.
Lý do khoa học đằng sau việc này là:
| Tiêu chí | Nhựa PET (thông thường) | Nhựa PLA (sinh học) | Kết quả khi trộn lẫn |
| Nhiệt độ nóng chảy | Cao hơn (khoảng 260°C) | Thấp hơn (khoảng 170°C) | Khi nung chảy ở nhiệt độ của PET, PLA sẽ bị cháy, phân hủy và tạo ra các đốm đen, làm giảm chất lượng sản phẩm cuối cùng. |
| Cấu trúc hóa học | Polyme gốc dầu mỏ | Polyme gốc thực vật | Các chuỗi phân tử của chúng không tương thích và không thể liên kết với nhau, khiến sản phẩm nhựa tái chế trở nên giòn, yếu và không thể sử dụng. |
Chỉ một lượng nhỏ nhựa sinh học lẫn vào cũng đủ để làm ô nhiễm, khiến toàn bộ lô nhựa tái chế mất giá trị và phải bị đưa đi chôn lấp, gây lãng phí tài nguyên nghiêm trọng.
>>> Nắm rõ thêm: Quản lý nước thải: các mô hình xử lý bằng phương pháp sinh học
Giải pháp cho rác thải nhựa sinh học
Đối với các loại nhựa sinh học có khả năng phân hủy (compostable bioplastics), ủ công nghiệp (industrial composting) chính là giải pháp xử lý tối ưu và là một ví dụ điển hình của kinh tế tuần hoàn.
Đây không phải là quá trình ủ phân thông thường tại nhà. Ủ công nghiệp là một quy trình được kiểm soát chặt chẽ trong các nhà máy chuyên dụng, nơi rác thải nhựa sinh học được xử lý trong các điều kiện cụ thể:
- Thu gom và xử lý sơ bộ: Nhựa sinh học được thu gom riêng và nghiền nhỏ để tăng diện tích bề mặt tiếp xúc cho vi sinh vật.
- Quá trình ủ: Vật liệu được đưa vào các hệ thống ủ lớn, nơi nhiệt độ được duy trì ổn định ở mức cao (55-70°C), cùng với độ ẩm và lượng oxy được kiểm soát.
- Phân hủy: Trong môi trường lý tưởng này, các vi sinh vật hoạt động mạnh mẽ, phân hủy hoàn toàn nhựa thành các hợp chất đơn giản như CO2, nước và mùn hữu cơ (compost).
- Thành phẩm: Quá trình này thường kéo dài từ 90 đến 180 ngày. Lớp mùn hữu cơ thu được rất giàu dinh dưỡng và có thể được sử dụng để cải tạo đất trong nông nghiệp.
Phương pháp này giúp biến rác thải thành tài nguyên, khép kín vòng đời của vật liệu và tránh được việc thải chúng ra các bãi chôn lấp.
>>> Nắm rõ thêm: Xây dựng một tương lai bền vững cho các thế hệ sau
Để nhựa sinh học thực sự trở thành một phần của tương lai bền vững, chúng ta cần một hệ thống đồng bộ từ sản xuất, dán nhãn rõ ràng, giáo dục người tiêu dùng đến đầu tư vào các công nghệ tái chế và ủ công nghiệp phù hợp.
>>> Đọc để hiểu thêm: Tái chế nhựa và thách thức từ ô nhiễm nhựa toàn cầu
