Đang trong một cuộc họp quan trọng hay một buổi hẹn hò yên tĩnh, bỗng nhiên tiếng "hấc" khó chịu vang lên không kiểm soát. Nấc cụt là một phản xạ mà ai cũng từng trải qua, nhưng bạn có biết "thủ phạm" thực sự đằng sau nó là gì và làm thế nào để "trị" nó một cách khoa học không?
Tiếng nấc do đâu?
Tiếng nấc cụt đặc trưng mà chúng ta nghe thấy là kết quả của một chuỗi sự kiện diễn ra trong chớp nhoáng, với nhân vật chính là cơ hoành. Đây là một vòm cơ lớn nằm ngay dưới phổi, đóng vai trò then chốt trong hệ hô hấp.
Bình thường, cơ hoành co lại và hạ xuống một cách nhịp nhàng để kéo không khí vào phổi. Nhưng khi nó bị kích thích, nó sẽ co thắt đột ngột và không tự chủ, kéo một luồng khí vào cổ họng rất nhanh.
Ngay lập tức, nắp thanh quản (cánh cửa của đường thở) sẽ đóng sập lại để ngăn không khí vào thêm. Chính âm thanh của việc không khí va vào nắp thanh quản đang đóng này đã tạo ra tiếng "hấc" quen thuộc.
Những nguyên nhân phổ biến khiến bạn bị nấc cụt là gì?
Cơn co thắt của cơ hoành không tự nhiên xảy ra. Nó thường bị kích hoạt bởi sự gián đoạn hoặc kích thích các dây thần kinh kết nối não bộ với cơ hoành. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:
- Ăn uống: Ăn quá nhanh, nuốt không khí trong khi nhai, ăn quá no, hoặc ăn đồ cay nóng.
- Đồ uống: Uống đồ uống có ga, rượu bia, hoặc sự thay đổi nhiệt độ đột ngột trong thực quản (uống nước nóng rồi uống nước lạnh).
- Cảm xúc: Cảm thấy phấn khích, căng thẳng, lo lắng hoặc sốc đột ngột.
- Thay đổi nhiệt độ: Hít phải không khí lạnh một cách đột ngột.
>>> Đừng bỏ lỡ: Nước quan trọng thế nào? Lý do vì sao cơ thể chúng ta luôn cần uống nước
Vì sao chúng ta bị nấc cụt? Nhìn từ góc độ hệ thần kinh
Để hiểu sâu hơn, chúng ta cần nhìn vào sinh học cơ thể. Nấc cụt thực chất là một phản xạ nấc phức tạp. Hãy tưởng tượng có một "đường dây nóng" của hệ thần kinh nối từ não đến cơ hoành.
Khi dạ dày bị căng phồng do ăn no hoặc uống nước có ga, nó sẽ "chèn ép" và kích thích các dây thần kinh này. Tín hiệu kích thích này được gửi đến não bộ. Não bộ hiểu nhầm rằng có vấn đề và gửi một tín hiệu khẩn cấp ngược trở lại, ra lệnh cho cơ hoành co thắt. Toàn bộ vòng lặp tín hiệu sai lệch này tạo ra cơn nấc cụt.
>>> Hiểu rõ hơn về: Phản xạ không thể kiểm soát: Giải mã lý do vì sao chúng ta lại hắt hơi
Mẹo khoa học giúp bạn dừng cơn nấc nhanh chóng
Hầu hết các mẹo chữa nấc cụt đều hoạt động dựa trên nguyên tắc "reset" lại vòng lặp tín hiệu thần kinh sai lệch nói trên. Bạn có thể thử một trong những cách sau:
| Phương pháp | Cơ chế hoạt động |
| Nín thở | Tăng nồng độ CO2 trong máu, giúp cơ hoành thư giãn và hoạt động trở lại bình thường. |
| Uống nước lạnh | Kích thích dây thần kinh phế vị trong cổ họng, làm gián đoạn tín hiệu gây nấc. |
| Nuốt một thìa đường khô | Cảm giác ngọt và lợn cợn của đường sẽ "làm quá tải" các đầu dây thần kinh trong miệng, gửi tín hiệu mới lấn át tín hiệu gây nấc. |
| Thở vào túi giấy | Tương tự như nín thở, làm tăng nồng độ CO2 bạn hít vào. |
Tóm lại, nấc cụt là một phản xạ vô hại nhưng đôi khi gây phiền toái, xuất phát từ sự co thắt bất ngờ của cơ hoành do dây thần kinh bị kích thích. Lần tới khi bạn hoặc ai đó bị nấc, hãy thử áp dụng những mẹo khoa học trên. Biết đâu bạn sẽ trở thành "chuyên gia" chữa nấc trong mắt mọi người đấy!
>>> Cùng tìm hiểu: Cơ chế tống dị vật: Khám phá lý do khoa học thật sự vì sao chúng ta ho
