Bạn có bao giờ nghe một tiếng động và ngay lập tức quay đầu về đúng hướng đó mà không cần suy nghĩ không? Đó chính là một "siêu năng lực" mà chúng ta thường bỏ qua. Việc sở hữu hai tai không chỉ để nghe rõ hơn, mà còn là một thiết kế tuyệt vời của tạo hóa, mang lại những khả năng đáng kinh ngạc.
Làm thế nào hai tai giúp não bộ định hướng âm thanh?
Đây là vai trò quan trọng nhất của việc có hai tai. Khả năng này được gọi là định hướng âm thanh hai tai (binaural hearing). Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng xác định vị trí một người bạn đang gọi mình trong một căn phòng đông đúc.
Não bộ của bạn sẽ tự động thực hiện một phép tính cực kỳ phức tạp dựa trên những tín hiệu mà hai tai gửi về.
Việc này giúp chúng ta xác định được phương hướng, khoảng cách và thậm chí cả sự di chuyển của nguồn âm.
Đây là một kỹ năng sinh tồn quan trọng, giúp tổ tiên chúng ta nhận biết kẻ săn mồi hoặc con mồi đang đến gần từ hướng nào, ngay cả khi không nhìn thấy.
Sự chênh lệch về thời gian và âm lượng hoạt động ra sao?
Não bộ sử dụng hai manh mối chính từ hệ thính giác để thực hiện khả năng định vị siêu việt của mình. Cơ chế này của sinh học cơ thể hoạt động một cách cực kỳ tinh vi:
- Độ trễ thời gian (Interaural Time Difference): Âm thanh phát ra từ bên phải sẽ đến tai phải của bạn trước tai trái một vài phần nghìn giây. Dù cực kỳ nhỏ, nhưng não bộ đủ nhạy bén để phát hiện sự chênh lệch này và xác định âm thanh đến từ bên phải.
- Chênh lệch cường độ (Interaural Level Difference): Âm thanh đến tai phải cũng sẽ lớn hơn một chút so với tai trái, vì đầu của bạn đã vô tình tạo thành một "vật cản âm thanh". Sự chênh lệch về âm lượng này cung cấp thêm một manh mối nữa để định hướng âm thanh chính xác.
>>> Xem chi tiết: Máu thực sự làm gì? Khám phá vai trò của "dòng sông sự sống" này
Tai giúp cơ thể giữ thăng bằng như thế nào?
Ngoài chức năng thính giác, tai trong còn chứa một hệ thống quan trọng khác gọi là hệ tiền đình. Hệ thống này không liên quan đến việc nghe mà chịu trách nhiệm hoàn toàn cho việc giữ thăng bằng và cảm nhận sự chuyển động của cơ thể trong không gian.
Hãy tưởng tượng hệ tiền đình như một con quay hồi chuyển siêu nhỏ trong điện thoại của bạn. Nó chứa các chất lỏng và các tế bào lông cực nhạy, giúp phát hiện mọi thay đổi về hướng và gia tốc khi bạn di chuyển đầu. Tín hiệu này sau đó được gửi đến não bộ, giúp bạn đi bộ, chạy nhảy mà không bị ngã.
>>> Hiểu rõ hơn về: Tấm khiên bảo vệ đầu ngón tay: Tìm hiểu lý do vì sao chúng ta có móng tay
Điều gì xảy ra nếu chúng ta chỉ có một tai?
Nếu chỉ có một tai, chúng ta vẫn có thể nghe được, nhưng sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Khả năng định hướng âm thanh gần như biến mất hoàn toàn.
Bạn sẽ rất khó để biết tiếng còi xe đang đến từ bên trái hay bên phải, hoặc xác định vị trí người đang nói chuyện với mình trong môi trường ồn ào.
Việc mất đi khả năng nghe "lập thể" (stereo) này sẽ làm giảm đáng kể nhận thức của chúng ta về không gian xung quanh. Điều này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng vì sao chúng ta có hai tai.
Từ việc giúp chúng ta thưởng thức âm nhạc một cách trọn vẹn, giao tiếp hiệu quả, cho đến việc giữ thăng bằng và nhận biết nguy hiểm, đôi tai thực sự là một tuyệt tác của sinh học cơ thể. Lần tới khi nghe một âm thanh xung quanh, hãy dành một giây để cảm nhận và thầm cảm ơn "hệ thống định vị 3D" siêu việt mà bạn đang sở hữu.
>>> Xem bài viết này: Bộ khung vững chắc của cơ thể: Tìm hiểu vì sao chúng ta lại cần có xương
