Cảm giác rát, khô và nuốt vướng ở cổ họng là một trải nghiệm không mấy dễ chịu. Bỏ qua việc tìm hiểu nguyên nhân có thể khiến bạn điều trị sai cách. Bài viết này sẽ giải mã toàn bộ cơ chế đằng sau cơn đau họng, giúp bạn hiểu rõ cơ thể mình hơn.
Các yếu tố cơ bản gây đau họng
Về bản chất, đau họng không phải là một "bệnh" mà là một triệu chứng. Nó là tín hiệu cho thấy vùng họng của bạn đang bị viêm.
Hãy tưởng tượng vùng họng là một pháo đài quan trọng của hệ hô hấp. Khi có kẻ xâm lược, cơ thể sẽ điều động "đội quân" miễn dịch đến chiến đấu, gây ra sưng, nóng, đỏ và đau. Đây chính là phản ứng viêm.
Vậy những "kẻ xâm lược" này là ai? Dưới đây là các tác nhân chính:
- Virus (Thủ phạm hàng đầu): Khoảng 85-95% các trường hợp đau họng ở người lớn là do virus gây ra, chẳng hạn như virus gây cảm lạnh thông thường, cúm, hoặc sởi.
- Vi khuẩn (Nguy hiểm hơn): Vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes), là nguyên nhân phổ biến thứ hai. Đau họng do vi khuẩn thường nghiêm trọng hơn và cần được chú ý.
- Các yếu tố khác: Dị ứng, không khí khô, chất kích thích (khói thuốc, ô nhiễm), hoặc thậm chí là la hét quá nhiều cũng có thể làm tổn thương niêm mạc họng và gây viêm.
Phân biệt đau họng do virus và do vi khuẩn liên cầu
Hiểu được sự khác biệt giữa hai nguyên nhân này là rất quan trọng vì chúng đòi hỏi các phương pháp điều trị khác nhau. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng với virus. Dưới đây là bảng so sánh giúp bạn nhận biết các dấu hiệu điển hình:
| Dấu hiệu | Đau họng do Virus | Đau họng do Vi khuẩn Liên cầu |
| Triệu chứng đi kèm | Thường có ho, chảy nước mũi, hắt hơi, khàn giọng. | Ít khi có ho hoặc sổ mũi. |
| Cơn sốt | Sốt nhẹ hoặc không sốt. | Sốt cao đột ngột (trên 38.5°C). |
| Cổ họng & Amidan | Họng đỏ, có thể hơi sưng. | Amidan sưng to, có các đốm trắng hoặc vệt mủ, lưỡi gà sưng đỏ. |
| Các triệu chứng khác | Mệt mỏi toàn thân. | Có thể kèm đau đầu, đau bụng, buồn nôn (đặc biệt ở trẻ em). |
| Hạch bạch huyết | Có thể sưng nhẹ ở cổ. | Hạch ở cổ sưng và đau khi chạm vào. |
Vậy vì sao chúng ta có thể bị đau họng từ các yếu tố khác?
Ngoài sự tấn công của vi sinh vật, cấu trúc sinh học cơ thể của chúng ta cũng có thể phản ứng với các tác nhân vật lý và hóa học. Đây là lý do vì sao chúng ta có thể bị đau họng mà không hề bị ốm:
- Dị ứng: Phản ứng với phấn hoa, lông thú cưng, hoặc bụi nhà có thể gây ra tình trạng chảy dịch mũi sau, dịch này chảy xuống cổ họng và gây kích ứng, dẫn đến đau họng.
- Không khí khô: Hít thở không khí khô (đặc biệt là trong phòng điều hòa hoặc vào mùa đông) có thể làm mất đi độ ẩm tự nhiên của niêm mạc họng, gây cảm giác khô rát.
- Chất kích thích: Khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, hóa chất tẩy rửa mạnh đều là những "kẻ thù" của hệ hô hấp, có thể gây viêm họng mãn tính.
- Căng cơ họng: La hét, nói to trong thời gian dài, hoặc thậm chí là hát cũng có thể làm các cơ ở cổ họng bị căng và mỏi, gây ra cảm giác đau.
>>> Đọc thêm: Bộ phận nào trong não chuyên trách giúp chúng ta có thể nhận ra khuôn mặt?
Các biện pháp tự nhiên giúp làm dịu cơn đau họng tại nhà
Khi cổ họng đang "biểu tình", bạn có thể áp dụng các biện pháp đơn giản sau để làm dịu tình hình trong khi cơ thể đang tự chữa lành:
- Súc miệng bằng nước muối ấm: Đây là phương pháp kinh điển. Nước muối giúp giảm sưng và rửa sạch các chất kích thích khỏi bề mặt họng.
- Uống trà ấm với mật ong: Trà ấm cung cấp độ ẩm, trong khi mật ong có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên và tạo một lớp màng bảo vệ, làm dịu cổ họng.
- Giữ đủ nước: Uống nhiều nước lọc giúp làm loãng chất nhầy và giữ cho niêm mạc họng luôn ẩm, giảm kích ứng.
- Sử dụng máy tạo độ ẩm: Thêm độ ẩm vào không khí trong phòng ngủ có thể giúp ngăn ngừa tình trạng khô họng khi bạn thức dậy.
- Nghỉ ngơi và giữ ấm: Cho cơ thể và giọng nói của bạn được nghỉ ngơi sẽ giúp hệ miễn dịch có thêm năng lượng để chống lại tác nhân gây bệnh..
>>> Tìm hiểu đầy đủ tại: Não bộ đã tự "tái cấu trúc" như thế nào để chúng ta có thể học hỏi?
Hiểu rõ nguyên nhân gây đau họng là bước đầu tiên để chăm sóc bản thân đúng cách. Hãy lắng nghe cơ thể và áp dụng những kiến thức này để vượt qua cảm giác khó chịu một cách nhẹ nhàng và phục hồi nhanh chóng hơn.
>>> Mở rộng kiến thức: Dòng suy nghĩ miên man trong đầu bạn thực sự được hình thành như thế nào?
