Hãy tưởng tượng bạn phải rời bỏ ngôi nhà của mình không phải vì chiến tranh hay kinh tế, mà vì chính mảnh đất bạn đang sống đang dần biến mất. Đó là thực tế của di cư khí hậu, một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất và thầm lặng nhất của thế kỷ 21.
Di cư khí hậu là gì và nguyên nhân chính do đâu?
Di cư khí hậu là thuật ngữ chỉ sự dịch chuyển của con người, dù là tạm thời hay vĩnh viễn, trong nước hoặc qua biên giới, do những ảnh hưởng bất lợi của biến đổi khí hậu. Các nguyên nhân này có thể được chia thành hai nhóm chính:
Các sự kiện diễn ra nhanh
Đây là những thảm họa thiên nhiên đột ngột, buộc người dân phải sơ tán ngay lập tức để bảo toàn tính mạng. Ví dụ như các trận siêu bão ngày càng mạnh hơn, những trận lũ lụt lịch sử, cháy rừng trên diện rộng, hoặc sóng thần.
Các quá trình diễn ra chậm
Đây là sự suy thoái môi trường từ từ, khiến một vùng đất không còn phù hợp để sinh sống hoặc canh tác theo thời gian.
Mực nước biển dâng làm nhiễm mặn nguồn nước và đất nông nghiệp, sa mạc hóa biến đất đai màu mỡ thành hoang mạc, hạn hán kéo dài làm cạn kiệt nguồn nước.
>>> Chi tiết tại: Tác động kinh tế của biến đổi khí hậu lên các quốc gia
Những khu vực nào trên thế giới có nguy cơ di cư khí hậu cao nhất?
Mặc dù không nơi nào hoàn toàn miễn nhiễm với tác động của biến đổi khí hậu, một số khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương và đang đối mặt với nguy cơ di cư khí hậu cao nhất:
- Các quốc đảo nhỏ ở Thái Bình Dương: Các quốc gia như Tuvalu, Kiribati và Quần đảo Marshall đang đối mặt với nguy cơ bị nhấn chìm hoàn toàn do mực nước biển dâng.
- Các vùng đồng bằng ven biển và châu thổ sông: Đây là những khu vực đông dân cư và có địa hình trũng thấp. Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, Bangladesh, và đồng bằng sông Nile ở Ai Cập là những ví dụ điển hình, rất nhạy cảm với ngập lụt và nhiễm mặn.
- Vùng cận Sahara ở Châu Phi: Nơi đây đang phải đối mặt với tình trạng sa mạc hóa và hạn hán nghiêm trọng, đe dọa sinh kế của hàng triệu nông dân và người chăn nuôi du mục.
>>> Tham khảo thêm: Kinh tế xanh hướng tới sự phát triển bền vững
Người di cư khí hậu phải đối mặt với những thách thức xã hội nào?
Làn sóng di cư khí hậu không chỉ là một vấn đề môi trường mà còn tạo ra những tác động xã hội sâu sắc và phức tạp đối với những người phải rời bỏ nhà cửa.
- Thiếu tư cách pháp lý: Hiện tại, luật pháp quốc tế chưa có một định nghĩa chính thức hay khung pháp lý nào cho "người tị nạn khí hậu". Điều này khiến họ không được hưởng các quyền và sự bảo vệ như những người tị nạn chính trị.
- Xung đột tài nguyên: Khi một lượng lớn người di cư đến một khu vực mới, họ có thể tạo ra áp lực lên các nguồn tài nguyên sẵn có như nước, đất đai, và việc làm, có khả năng gây ra căng thẳng xã hội với cộng đồng bản địa.
- Mất mát văn hóa và bản sắc: Việc phải rời bỏ mảnh đất tổ tiên đồng nghĩa với việc mất đi di sản, truyền thống, và sự gắn kết cộng đồng. Đây là một tổn thất tinh thần vô hình nhưng vô cùng to lớn.
- Nguy cơ đói nghèo: Những người di cư thường là những người dễ bị tổn thương nhất. Khi đến nơi ở mới, họ thường phải đối mặt với tình trạng thiếu việc làm, nhà ở không ổn định và bị đẩy vào vòng xoáy đói nghèo.
Di cư khí hậu là một thực tế không thể chối cãi. Giải quyết vấn đề này không chỉ là hỗ trợ người di tản, mà còn là hành động quyết liệt để chống lại biến đổi khí hậu, hướng tới một tương lai bền vững nơi mọi người đều có quyền được sống an toàn trên quê hương của mình.
>>> Đọc thêm tại đây: Xây dựng một tương lai bền vững cho các thế hệ sau
