Bạn có nhớ lần cuối cùng mình nhìn thấy một bầu trời đầy sao lấp lánh là khi nào không? Ô nhiễm ánh sáng từ các đô thị đang dần cướp đi vẻ đẹp đó và gây ra những hệ lụy không ngờ tới sức khỏe và hệ sinh thái của chúng ta.
Ô nhiễm ánh sáng là gì? Các loại ô nhiễm ánh sáng
Ô nhiễm ánh sáng là việc sử dụng ánh sáng nhân tạo vào ban đêm một cách quá mức, sai hướng hoặc không cần thiết. Vấn đề không chỉ là "quá nhiều ánh sáng" mà là "ánh sáng đặt sai chỗ, chiếu sai thời điểm".
Dạng ô nhiễm này có thể được phân thành nhiều loại khác nhau:
- Chiếu sáng bầu trời (Skyglow): Đây là quầng sáng màu cam hoặc vàng nhạt bao phủ bầu trời đêm phía trên các khu đô thị, khiến việc quan sát bầu trời sao trở nên gần như bất khả thi.
- Ánh sáng xâm nhập (Light Trespass): Là khi ánh sáng từ đèn đường, bảng quảng cáo hoặc nhà hàng xóm chiếu vào những nơi không mong muốn như phòng ngủ của bạn.
- Chói lóa (Glare): Ánh sáng có cường độ quá mạnh gây khó chịu cho mắt, làm giảm tầm nhìn và có thể gây nguy hiểm khi tham gia giao thông.
- Lộn xộn ánh sáng (Light Clutter): Là sự tập trung quá nhiều nguồn sáng khác nhau ở cùng một khu vực, gây mất phương hướng và rối mắt.
Ô nhiễm ánh sáng ảnh hưởng đến con người và sinh vật?
Tác động môi trường của ô nhiễm ánh sáng sâu sắc hơn chúng ta tưởng, ảnh hưởng tiêu cực đến nhịp sinh học của hầu hết các sinh vật, bao gồm cả con người.
Đối với con người
- Rối loạn giấc ngủ: Ánh sáng nhân tạo vào ban đêm, đặc biệt là ánh sáng xanh từ đèn LED và màn hình điện tử, ức chế cơ thể sản xuất melatonin – hormone gây buồn ngủ. Điều này dẫn đến khó ngủ, giấc ngủ kém chất lượng và các vấn đề sức khỏe liên quan.
- Ảnh hưởng sức khỏe: Các nghiên cứu dài hạn đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với ánh sáng vào ban đêm và nguy cơ gia tăng một số bệnh lý.
Đối với động vật hoang dã
- Gây mất phương hướng: Rùa biển con mới nở tìm đường ra biển nhờ ánh trăng phản chiếu trên mặt nước. Ánh sáng đô thị từ các khu nghỉ dưỡng ven biển khiến chúng nhầm lẫn và bò vào đất liền. Tương tự, chim di cư sử dụng sao và trăng để định vị cũng bị quầng sáng đô thị làm cho lạc lối.
- Phá vỡ chuỗi thức ăn: Hàng tỷ côn trùng bị thu hút bởi ánh đèn và chết, làm suy giảm nguồn thức ăn của các loài như chim, dơi, và ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn của thực vật. Đây là một vấn đề nghiêm trọng trong sinh thái học.
>>> Nắm rõ thêm: Ô nhiễm đất và sự suy thoái tài nguyên đất
Làm sao để giảm ô nhiễm ánh sáng ở các thành phố lớn?
Tin tốt là ô nhiễm ánh sáng là một trong những dạng ô nhiễm dễ giải quyết nhất. Chúng ta có thể tạo ra sự khác biệt lớn chỉ bằng cách sử dụng ánh sáng một cách thông minh hơn.
- Chỉ chiếu sáng khi cần thiết: Tắt đèn ở các phòng không có người, sân vườn, và các tòa nhà văn phòng vào ban đêm.
- Sử dụng đèn có chụp che hoàn toàn: Đây là giải pháp hiệu quả nhất. Lắp đặt các loại đèn có thiết kế hướng toàn bộ ánh sáng xuống mặt đất, nơi cần được chiếu sáng, thay vì để ánh sáng tỏa ra hai bên hoặc chiếu thẳng lên trời.
- Chọn nhiệt độ màu ấm: Ưu tiên sử dụng bóng đèn có ánh sáng màu vàng hoặc hổ phách (dưới 3000 Kelvin). Ánh sáng trắng xanh chứa nhiều ánh sáng xanh hơn, gây hại nhiều nhất cho nhịp sinh học và động vật hoang dã.
- Sử dụng công nghệ thông minh: Lắp đặt các bộ hẹn giờ hoặc cảm biến chuyển động để đèn chỉ bật khi thực sự cần thiết.
>>> Mở rộng kiến thức: Tác động của ô nhiễm tiếng ồn đến sức khỏe và động vật
Bằng những thay đổi đơn giản, chúng ta có thể tiết kiệm năng lượng, bảo vệ sức khỏe, trả lại môi trường sống tự nhiên cho động vật hoang dã và mang vẻ đẹp của những vì sao trở lại với bầu trời đêm thành phố.
>>> Đọc để hiểu thêm: Vấn đề ô nhiễm nhiệt tại các khu công nghiệp
